Havacılık Sektörünün Gelişiminde Yapısal ve Finansal Belirleyiciler: Türkiye Örneği
HAVADER Editör Ekibi
Bir sektörün büyümesi için genellikle yabancı yatırımın gerekli olduğu düşünülür -"yabancı sermaye gelirse, o sektör büyür" gibi basit bir denklem. Ama bu çalışma, Türkiye'nin havacılık sektörü özelinde bu denklemin her zaman geçerli olmadığını gösteriyor.
Araştırmanın amacı, havacılık sektöründeki yolcu ve kargo taşımacılığının yapısal ve finansal belirleyicilerini, 1993-2023 dönemine ait yıllık verilerle incelemekti. İki ayrı model -biri yolcu (PAX), diğeri kargo (FRE) taşımacılığı için- yarı logaritmik bir çerçevede kuruldu ve ARDL Sınır Testi yaklaşımıyla uzun dönem eşbütünleşme ilişkileri, yapısal kırılmaları dikkate alan Fourier Toda-Yamamoto testiyle de nedensellik ilişkileri analiz edildi.
Bulgular oldukça çarpıcı: iç kredi genişlemesi (DCREDIT) ve piyasa değerlemeleri (MCAP), hem yolcu hem kargo modellerinde uzun dönemli büyümede baskın rol oynuyor. Makine ve ulaşım ekipmanı imalatının katma değeri de her iki modelde pozitif ve anlamlı bulunurken, doğrudan yabancı yatırımların (FDI) beklenenin aksine hava taşımacılığının gelişiminde yapısal bir genişleme tetikleyemediği ortaya kondu.
Bu çalışmanın katkısı, "yabancı yatırım her zaman büyümeyi tetikler" gibi yaygın bir varsayımı sorgulaması. Günlük hayattan bir benzetmeyle anlatmak gerekirse, bu biraz da bir ailenin evini büyütmek için, yabancı bir yatırımcının parasını beklemek yerine, kendi bankasından kredi çekmesine ve kendi tasarruflarını kullanmasına benziyor -dışarıdan gelen parayla değil, kendi iç finansal kaynaklarını harekete geçirerek büyüyor.
Sonuç olarak bu araştırma, politika yapıcılara net bir mesaj veriyor: Türkiye'nin havacılık sektörünü büyütmek isteyen bir strateji, yabancı yatırımı çekmeye odaklanmak yerine, iç kredi mekanizmalarını ve yerli üretim kapasitesini (özellikle makine ve ekipman imalatını) güçlendirmeye öncelik vermeli. Ayrıca hata düzeltme mekanizması sonuçları, kısa dönemli şokların istatistiksel olarak anlamlı bir hızla uzun dönem dengeye döndüğünü gösteriyor.
← Blog
Araştırmanın amacı, havacılık sektöründeki yolcu ve kargo taşımacılığının yapısal ve finansal belirleyicilerini, 1993-2023 dönemine ait yıllık verilerle incelemekti. İki ayrı model -biri yolcu (PAX), diğeri kargo (FRE) taşımacılığı için- yarı logaritmik bir çerçevede kuruldu ve ARDL Sınır Testi yaklaşımıyla uzun dönem eşbütünleşme ilişkileri, yapısal kırılmaları dikkate alan Fourier Toda-Yamamoto testiyle de nedensellik ilişkileri analiz edildi.
Bulgular oldukça çarpıcı: iç kredi genişlemesi (DCREDIT) ve piyasa değerlemeleri (MCAP), hem yolcu hem kargo modellerinde uzun dönemli büyümede baskın rol oynuyor. Makine ve ulaşım ekipmanı imalatının katma değeri de her iki modelde pozitif ve anlamlı bulunurken, doğrudan yabancı yatırımların (FDI) beklenenin aksine hava taşımacılığının gelişiminde yapısal bir genişleme tetikleyemediği ortaya kondu.
Bu çalışmanın katkısı, "yabancı yatırım her zaman büyümeyi tetikler" gibi yaygın bir varsayımı sorgulaması. Günlük hayattan bir benzetmeyle anlatmak gerekirse, bu biraz da bir ailenin evini büyütmek için, yabancı bir yatırımcının parasını beklemek yerine, kendi bankasından kredi çekmesine ve kendi tasarruflarını kullanmasına benziyor -dışarıdan gelen parayla değil, kendi iç finansal kaynaklarını harekete geçirerek büyüyor.
Sonuç olarak bu araştırma, politika yapıcılara net bir mesaj veriyor: Türkiye'nin havacılık sektörünü büyütmek isteyen bir strateji, yabancı yatırımı çekmeye odaklanmak yerine, iç kredi mekanizmalarını ve yerli üretim kapasitesini (özellikle makine ve ekipman imalatını) güçlendirmeye öncelik vermeli. Ayrıca hata düzeltme mekanizması sonuçları, kısa dönemli şokların istatistiksel olarak anlamlı bir hızla uzun dönem dengeye döndüğünü gösteriyor.